भगवती चौधरी : समाजसेवादेखि राजनीतिसम्म

सुनसरी ।सुनसरीको ग्रामीण परिवेशबाट राजनीतिक यात्रा सुरु गरेकी भगवती चौधरीको सार्वजनिक परिचय राजनीतिमा मात्र सीमित छैन। महिला सशक्तीकरण, गरिबी न्यूनीकरण, लघुवित्त, उद्यमशीलता र सामाजिक सेवाका क्षेत्रमा लामो समयदेखि सक्रिय रहँदै आएकी चौधरीले सामाजिक अभियान हुँदै संसदीय तथा मन्त्रीस्तरीय जिम्मेवारीसम्मको यात्रा तय गरेकी छन्।

नेकपा एमालेकी केन्द्रीय नेतृ तथा पूर्वमन्त्री चौधरीको राजनीतिक यात्रासँगै जोडिएको अर्को महत्त्वपूर्ण पक्ष हो– ग्रामीण महिलालाई आर्थिक रूपमा सक्षम बनाउने अभियान। फरवार्ड अभियानमार्फत महिलालाई बचत, ऋण, सीप, उद्यम र स्वरोजगारसँग जोड्ने प्रयासले उनको सामाजिक परिचय निर्माण गरेको छ।       पछिल्लो समय बाढीपीडितको राहत तथा पुनःस्थापनादेखि विपन्न परिवारका लागि सुरक्षित आवास निर्माणसम्मका गतिविधिले उनको सामाजिक अभियानलाई फेरि चर्चामा ल्याएको छ।

सुनसरीको साविक औराबनी, हालको गढी गाउँपालिका क्षेत्रमा जन्मिएकी चौधरीको राजनीतिक यात्रा २०४८ सालदेखि सुरु भएको हो। विद्यार्थी जीवनमा अखिल नेपाल राष्ट्रिय स्वतन्त्र विद्यार्थी युनियन (अनेरास्ववियु) मा आबद्ध हुँदै उनी नेकपा एमालेको राजनीतिमा प्रवेश गरेकी थिइन्।

पार्टी संगठनमा विभिन्न जिम्मेवारी सम्हाल्दै अघि बढेकी चौधरीले जिल्ला कमिटीदेखि केन्द्रीय तहसम्म काम गर्ने अवसर पाइन्। २०६४ सालको पहिलो संविधानसभा प्रक्रियामा विज्ञ सदस्यका रूपमा सहभागी भएकी उनले वन तथा भू–संरक्षण राज्यमन्त्रीको जिम्मेवारीसमेत सम्हालेकी थिइन्।      २०७९ सालको प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा सुनसरी निर्वाचन क्षेत्र नम्बर ३ बाट नेपाली कांग्रेसका नेता विजयकुमार गच्छदारलाई पराजित गर्दै उनी प्रत्यक्ष निर्वाचित सांसद बनिन्। त्यसपछि महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक मन्त्रीका रूपमा पनि जिम्मेवारी सम्हालिन्।

संसदीय राजनीतिमा उनको यात्राले सुनसरीको राजनीतिमा महिला नेतृत्वको उपस्थिति र प्रतिस्पर्धालाई थप चर्चामा ल्याएको थियो।      

चौधरीको सामाजिक अभियानको सुरुवात २०५१ सालमा स्थापना गरिएको फरवार्ड संस्थाबाट भएको हो। ग्रामीण क्षेत्रमा आर्थिक रूपमा कमजोर महिला, विपन्न परिवार र पछाडि पारिएका समुदायलाई आर्थिक तथा सामाजिक रूपमा सक्षम बनाउने उद्देश्यले उनले  अभियान अघि बढाएकी थिइन्।

ग्रामीण महिला उत्सुकता विकास मञ्च र फरवार्ड नेपालमार्फत उनले महिला सचेतना, वित्तीय साक्षरता, सीपमूलक तालिम, उद्यमशीलता र स्वरोजगारका कार्यक्रम सञ्चालन गर्दै आएकी छन्।

यस अभियानको संस्थागत विस्तारका रूपमा फरवार्ड माइक्रोफाइनान्स लघुवित्त वित्तीय संस्था स्थापना भएको हो। यसको संस्थापक अध्यक्ष रहेकी चौधरीलाई २०८३ जेठमा संस्थाको १३औँ वार्षिक साधारणसभाबाट पुनः अध्यक्षमा चयन गरिएको थियो      । त्यसबेलाको रेकर्डमा  फरवार्ड माइक्रोफाइनान्सले ४० जिल्लाका ३८२ स्थानीय तहमा रहेका दुई लाख ८४ हजारभन्दा बढी विपन्न परिवारलाई १५९ शाखामार्फत वित्तीय सेवा पुर्‍याइरहेको थियो।     

चौधरीको सामाजिक अभियानमा आवासविहीन तथा विपन्न परिवारलाई सुरक्षित आवास उपलब्ध गराउने कार्यक्रम पनि जोडिएको छ।

२०८२ मङ्सिरमा सुनसरीका विभिन्न स्थानीय तहका विपन्न परिवारलाई निर्माण गरिएका १०० वटा सुरक्षित घर हस्तान्तरण गरिएको थियो।

गढी गाउँपालिका, बर्जु गाउँपालिका, दुहबी नगरपालिका र इनरुवा नगरपालिकाका विपन्न तथा सीमान्तकृत समुदायका परिवारलाई लक्षित गरी घर निर्माण गरिएको थियो।

 प्रत्येक घरमा दुईवटा सुत्ने कोठा, भान्सा, शौचालय र खानेपानीको व्यवस्था गरिएको थियो। प्रतिघर निर्माण लागत करिब ६ लाख ५० हजार रुपैयाँ रहेको बताइएको छ।बौद्ध चुजी च्यारिटी फाउन्डेसनको आर्थिक सहयोगमा ग्रामीण महिला उत्सुकता विकास मञ्च (फरवार्ड) मार्फत उक्त कार्यक्रम सञ्चालन गरिएको थियो।

यो कार्यक्रमले आवासविहीन परिवारको जीवनमा प्रत्यक्ष प्रभाव पार्ने सामाजिक अभियानका रूपमा चर्चा पाएको थियो।     यतिमात्र हैन बाढीपीडितका लागि पाँच सय घर बनाउने पछिल्लो प्रस्ताव

चौधरीको  चर्चित सामाजिक पहल  हो। यो प्रस्ताव रसुवा–भोटेकोशी बाढीबाट प्रभावित परिवारको राहत तथा पुनःस्थापनासँग सम्बन्धित छ।

२०८३ भदौ १० गतेको बाढीबाट प्रभावित रसुवा र नुवाकोटका करिब ३०० परिवारलाई उनको पहलमा खाद्यान्न तथा दैनिक उपभोग्य सामग्री वितरण समेत गरिएको थियो। 

उक्त अभियान अन्तर्गत फरवार्ड ग्रुप, फरवार्ड माइक्रोफाइनान्स र ग्रामीण महिला उत्सुकता विकास मञ्चको सहकार्यमा करिब १० लाख रुपैयाँ बराबरको राहत सामग्री वितरण गरिएको बताइएको छ।  राहत वितरणका क्रममा पीडित परिवारले स्थायी आवास, खानेपानी, शौचालय, शिक्षा र आवतजावतको समस्याबारे ध्यानाकर्षण गराएका थिए।

त्यसपछि चौधरीले सरकारले सुरक्षित स्थानमा जग्गा उपलब्ध गराए आफूहरूले करिब पाँच सय बाढी प्रभावित परिवारका लागि घर निर्माण गर्न पहल गर्ने प्रतिबद्धता सार्वजनिक गरेकी थिइन्।

उनले जोखिमयुक्त स्थानमा पुनः बस्ती बसाल्नुभन्दा सुरक्षित स्थानमा वैकल्पिक बस्ती विकास गर्नुपर्ने र आवाससँगै शिक्षा, स्वास्थ्य, खानेपानी तथा यातायातको व्यवस्था गर्नुपर्ने धारणा राख्दै आएकी छन् ।

 यसको कार्यान्वयनका लागि जग्गा व्यवस्थापन, स्रोत परिचालन र सम्बन्धित निकायसँगको समन्वय महत्त्वपूर्ण हुनेछ।    विपदमा 

बाढीपीडितलाई व्यक्तिगत तथा संस्थागत पहलबाट सहयोग गर्ने अभियानसँगै फरवार्ड माइक्रोफाइनान्सले पनि संस्थागत सामाजिक उत्तरदायित्वअन्तर्गत सहयोग गर्ने गरेको छ।

यस क्रममा २०८३ भदौमा रसुवा–भोटेकोशी क्षेत्रको बाढीबाट प्रभावित रसुवा, नुवाकोट र धादिङका नागरिकका लागि संस्थाले प्रधानमन्त्री राहत कोषमा ३० लाख ६६५ रुपैयाँ  समेत उपलब्ध गराएको  थियो। यसमध्ये कर्मचारीबाट सङ्कलित १४ लाख ६६५ रुपैयाँसमेत सहयोगमा समेटिएको बताइएको छ।

संस्थाका अध्यक्षका रूपमा चौधरीले विपद्को समयमा राहत, उद्धार र पुनःस्थापनामा सहकार्य आवश्यक रहने बताउदै आएकी छन् ।   

सामाजिक अभियानसँगै चौधरी पार्टी राजनीतिमा पनि सक्रिय छिन्। नेकपा एमालेको ११औँ महाधिवेशनमा खुला महिलातर्फ केन्द्रीय सदस्यमा निर्वाचित हुँदा उनले २ हजार ४४ मत प्राप्त गरेकी थिइन्।  उक्त महाधिवेशनमा केन्द्रीय सदस्यका उम्मेदवारमध्ये उनले सर्वाधिक मत प्राप्त गरेकी थिइन्। 

उनको राजनीतिक यात्रामा संगठन निर्माण, महिला सहभागिता, स्वरोजगार, गरिबी न्यूनीकरण र ग्रामीण अर्थतन्त्रका विषय प्रमुख रूपमा देखिन्छन्।

सुनसरी–३ को विकास, कृषि आधुनिकीकरण, युवा उद्यमशीलता, महिला आर्थिक सशक्तीकरण र स्थानीय पूर्वाधार विकास उनका सार्वजनिक अभिव्यक्तिमा उठ्दै आएका विषय हुन्।   

भगवती चौधरीको सार्वजनिक जीवनलाई हेर्दा उनको राजनीतिक यात्रा र सामाजिक अभियान एकअर्कासँग जोडिएका देखिन्छन्। फरवार्ड अभियानमार्फत ग्रामीण महिलालाई आर्थिक गतिविधिमा सहभागी गराउने प्रयासदेखि संसदीय जिम्मेवारी र मन्त्रीस्तरीय भूमिकासम्म उनको सक्रियता फैलिएको छ।

विशेषगरी ग्रामीण महिला, विपन्न परिवार, सीमान्तकृत समुदाय र स्वरोजगारको विषयलाई उनले आफ्नो सार्वजनिक गतिविधिको केन्द्रमा राख्दै आएकी छन्।    

भगवती चौधरीको राजनीतिक तथा सामाजिक यात्रा तीन दशकभन्दा लामो छ। संगठनात्मक राजनीति, संविधानसभा, संसदीय अभ्यास, मन्त्री पद, महिला आर्थिक सशक्तीकरण र विपद् प्रभावितको पुनःस्थापनासम्मका गतिविधिले उनको सार्वजनिक भूमिकालाई फराकिलो बनाएका छन्।        चौधरीको राजनीतिक तथा सामाजिक यात्राको मूल्याङ्कन गर्दा पद र जिम्मेवारीभन्दा पनि त्यसबाट समाजमा सिर्जना भएको परिवर्तनलाई महत्त्वका साथ हेर्नुपर्ने हुन्छ। विशेषगरी ग्रामीण महिला तथा विपन्न समुदायलाई आर्थिक गतिविधिमा सहभागी गराउने, स्वरोजगार र उद्यमशीलताको अवसर विस्तार गर्ने तथा विपद् प्रभावित परिवारको पुनःस्थापनामा अग्रसर हुने उनका अभियानहरू सामाजिक विकासका दृष्टिले महत्त्वपूर्ण छन्। यस्ता पहललाई दीर्घकालीन, पारदर्शी र परिणाममुखी बनाउँदै लाभग्राहीको वास्तविक जीवनस्तरमा सुधार ल्याउन सक्नु नै उनको सामाजिक तथा राजनीतिक योगदानको थप प्रभावकारी मूल्याङ्कन हुनेछ। राजनीतिक नेतृत्व र सामाजिक सेवाबीचको समन्वयबाट स्थानीय आवश्यकता सम्बोधन गर्न सकिने सम्भावना पनि यसले देखाउँछ।